Międzynarodowe spojrzenie na korzyści, wyzwania i postrzeganie edukacji zróżnicowanej (ze względu na płeć) w zmieniającym się kontekście globalnym.
Tom Batty en Barcelona
Dyrektor IBSC, który był nauczycielem w prestiżowej brytyjskiej szkole dla chłopców Eton College i posiada wieloletnie doświadczenie jako nauczyciel na poziomie międzynarodowym, uczestniczył w Barcelonie w konferencji zorganizowanej przez stowarzyszenie Iguales y Diferentes, podczas której wyjaśnił obecny kontekst edukacji rozdzielonej ze względu na płeć.
Ma on szerokie doświadczenie zawodowe w edukacji. Jakie aspekty modelu edukacji zróżnicowanej ze względu na płeć wyróżniłby Pan w porównaniu z modelem koedukacyjnym?
Niezależnie od rodzaju szkoły, do której uczęszcza dziecko, najważniejsze jest, aby była to dobra szkoła. Kluczowe jest, aby rodzina czuła się z nią związana oraz z tym, co stara się ona osiągnąć, i aby wierzyła, że daje ona dziecku najlepszą życiową szansę. Edukacja zróżnicowana ze względu na płeć daje rodzinom możliwość wyboru, a świadomy wybór jest jednym z fundamentów naszych demokracji. Wiemy, że ogólnie chłopcy i dziewczęta rozwijają się w różnym czasie i tempie.
Zasadniczo chłopcy dojrzewają później i wolniej — fizycznie, społecznie i poznawczo — a różnica ta jest największa w okresie dojrzewania. Szkoły dla chłopców celowo dostosowują wszystkie aspekty nauczania — ludzi, harmonogramy, programy itp. — do tego, co najlepiej działa w przypadku chłopców.
Bardziej szczegółowo, nauczyciele w szkołach dla chłopców starają się nawiązywać, utrzymywać i naprawiać skuteczne relacje edukacyjne z każdym uczniem, za którego są odpowiedzialni. Szkoły dostosowują nauczanie i aktywności do kluczowych etapów rozwoju chłopców, słuchają ich, zachęcają do wyrażania i porządkowania myśli, prowadząc ich ku logicznemu rozumowaniu. W ten sposób kształtują wartości, które będą kierować ich decyzjami w życiu.
Chłopcy potrzebują troski i spójnych granic. Oprócz praktycznych konsekwencji niewłaściwego zachowania, szkoły dla chłopców stosują podejście relacyjne: angażują dorosłego, z którym uczeń zbudował pozytywną relację edukacyjną, aby mógł on pomóc mu w refleksji, autentyczności oraz akceptacji swoich działań i potrzeby zmiany. Uczniowie potrzebują znaleźć „haczyk, na którym mogą zawiesić swój kapelusz” — zainteresowanie, z którym się utożsamiają i dzięki któremu są rozpoznawani. Daje im to poczucie sensu.
Potrzebują czuć się wartościowi, mieć rolę do odegrania i możliwość wnoszenia wkładu w coś większego niż oni sami. Szkoły dla chłopców zapewniają czas, przestrzeń i możliwości do odkrywania zainteresowań oraz rozwijania umiejętności, wspierając postawy ciekawości, wysiłku osobistego oraz doskonalenia — zarówno indywidualnego, jak i zbiorowego.
Chłopcy mówią nam, że najważniejszym czynnikiem ich dobrostanu akademickiego, społecznego i emocjonalnego jest wiara dorosłych w ich zdolność do osiągnięcia sukcesu. Szkoły dla chłopców aktywnie poszukują i potwierdzają ich sukcesy. Ponadto chłopcy potrzebują poczucia więzi z rówieśnikami. Poprzez programy i zajęcia szkoły dla chłopców sprzyjają pracy zespołowej i sytuacjom grupowym, które budują relacje, poczucie przynależności oraz przyjaźnie na całe życie.
W krajach takich jak Wielka Brytania, Australia czy USA ten model cieszy się uznaniem i prestiżem. Z kolei w Hiszpanii często jest kwestionowany lub postrzegany negatywnie. Dlaczego uważa Pan, że istnieje taka różnica w postrzeganiu?
W Wielkiej Brytanii, Australii, Nowej Zelandii oraz w części Afryki i Azji edukacja rozwijała się i ewoluowała poprzez możliwości prywatne, religijne oraz rządowe. Wszystkie te systemy obejmowały szkoły z edukacją zróżnicowaną ze względu na płeć i model ten utrzymywał się nawet wtedy, gdy szkoły koedukacyjne zaczęły dominować w systemie. W Stanach Zjednoczonych siła edukacji zróżnicowanej wynika głównie z sektora prywatnego. Przypuszczam, że wynika to — i nadal tak jest — z mechanizmów rynkowych w środowisku, w którym, jak rozumiem, wspiera się tworzenie szkół odpowiadających oczekiwaniom rodzin.
Nic z tego nie wyklucza debaty, obecnej we wszystkich tych regionach, na temat tego, co jest najlepsze dla dzieci i dla społeczeństwa jako całości. Jednak w tych krajach istnieje wiele szkół dla chłopców, które nadal przyciągają duże zainteresowanie ze strony rodzin.
Krytycy w naszym kraju często argumentują, że edukacja zróżnicowana ze względu na płeć sprzyja nierównościom, a nawet dyskryminacji ze względu na płeć. Jakie jest Pana stanowisko w tej sprawie?
Szkoły, niezależnie od tego, czy są zróżnicowane ze względu na płeć, czy koedukacyjne, nie powinny sprzyjać nierówności ani dyskryminacji ze względu na płeć i nie ma żadnego powodu, aby tak się działo.
W jakim stopniu czynniki takie jak klasa społeczna, religia czy tradycja wpływają na wybór szkół z edukacją zróżnicowaną ze względu na płeć?
Kiedy rodziny mają możliwość wyboru szkoły dla swoich dzieci, mogą z tego wyboru skorzystać. Kiedy jej nie mają, nie mogą tego zrobić. Zapewnienie rodzinom świadomego wyboru poprawia edukację. Czynniki społeczne wpływające na decyzje rodziców nie zmieniają się poprzez ograniczanie opcji, które mogłyby najlepiej odpowiadać ich dzieciom.
Z perspektywy wyników akademickich, czy istnieją porównawcze dowody dotyczące edukacji zróżnicowanej ze względu na płeć i edukacji koedukacyjnej w różnych krajach?
Badanie “Achievement in Boys’ Schools 2017–2021” autorstwa Nathanaiela Williamsona pokazuje, że dane z Nowej Zelandii nadal wskazują, iż chłopcy w szkołach dla chłopców konsekwentnie osiągają lepsze wyniki niż ich rówieśnicy w szkołach koedukacyjnych, uzyskując wyższe wskaźniki zdawalności. W grupach, które zazwyczaj osiągają wyniki poniżej średniej krajowej (np. uczniowie z najniższego poziomu społeczno-ekonomicznego), przewaga szkół z edukacją zróżnicowaną jest jeszcze bardziej wyraźna i pokazuje największą różnicę w poziomach osiągnięć.
Ta aktualizacja danych dotyczących wyników chłopców opiera się na dwóch wcześniejszych raportach, które doszły do tych samych wniosków — w szczególności na raporcie dr Michaela Johnstona z Wydziału Edukacji Uniwersytetu Victoria w Wellington w Nowej Zelandii (2013–2016) — co daje łącznie 12 lat danych (2010–2022), w których w żadnym roku ani podgrupie nie przerwano tego trendu.
Poza wynikami akademickimi, jaką rolę odgrywa edukacja zróżnicowana ze względu na płeć w rozwoju pewności siebie, poczucia własnej wartości oraz umiejętności społecznych uczniów?
Cuando los jóvenes sienten que tienen vínculos y habilidades que pueden utilizar para contribuir a la comunidad, su bienestar mejora: adquieren propósito, confianza y mejores habilidades sociales. Una encuesta sobre Comunidad y Pertenencia de 2024 (Community and Belonging Survey), realizada por Lookout Management con el apoyo de la Universidad de Pensilvania y la Fundación Ford, entre unos 21.000 estudiantes de 90 escuelas independientes de Canadá y EE. UU., determinó que las escuelas de chicos obtuvieron mejores resultados en términos de comunidad y pertenencia, superando tanto a las mixtas como a las de chicas.
Czy mógłby Pan podzielić się osobistym doświadczeniem, które ilustruje pozytywny wpływ tego modelu na uczniów?
Wszyscy nauczyciele w szkołach dla chłopców mogliby opowiedzieć historie uczniów, którzy, zaczynając od bardzo trudnych sytuacji i ciągłych wyzwań, dzięki cierpliwości, trosce oraz edukacji dostosowanej do ich potrzeb stali się wartościowymi, zaangażowanymi i mającymi poczucie celu członkami swoich społeczności.
Jako pedagog z międzynarodową perspektywą, jaki przekaz skierowałby Pan do decydentów politycznych, aby wspierać rozwój tego modelu?
Najważniejsze jest to, aby dzieci uczęszczały do dobrych szkół. Dobra szkoła koedukacyjna jest lepsza niż zła szkoła z edukacją zróżnicowaną ze względu na płeć, a dobra szkoła z edukacją zróżnicowaną jest lepsza niż zła szkoła koedukacyjna. Wiemy, że ogólnie chłopcy i dziewczęta rozwijają się w różnym czasie i tempie, a chłopcy robią to później i wolniej.
Co z tym robimy? Czy nauczyciele w szkołach koedukacyjnych otrzymali szkolenie dotyczące tego, co najlepiej działa w pracy z chłopcami? Jeśli nie, to dlaczego? Ważne jest, aby nauczyciele w szkołach koedukacyjnych wiedzieli, jakie metody są dla nich najskuteczniejsze. Dobre szkoły — niezależnie od tego, czy są zróżnicowane ze względu na płeć, czy koedukacyjne — powinny być wspierane i zachęcane do dzielenia się kluczami swojego sukcesu.
Równi i Różni – nowa edukacja zróżnicowana
Równi i Różni to stowarzyszenie promowane przez rodziny, absolwentów oraz nauczycieli, którego celem jest wspieranie pluralizmu edukacyjnego poprzez upowszechnianie i wspieranie modelu edukacji zróżnicowanej ze względu na płeć w warunkach równości, zarówno na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym.
W „Iguales y Diferentes” dążymy do odpowiedzi na wyjątkowość każdej osoby, przełamywania stereotypów płciowych, zmniejszania niepowodzeń szkolnych oraz postępu w kierunku większej sprawiedliwości edukacyjnej.
